Afyon’da doğan ve yaşayan büyük velîlerden. İsmi Mehmed Çelebi olup, babası Abapûş-i Velî’dir. On altıncı yüzyılda yaşamıştır. Doğum târihi belli değildir. Küçük yaşta ilim öğrenmeye başladı ve babasının yanında yetişti. Abapûş-i Velî zamanında Afyon’da şiddetli bir veba salgını hüküm sürdü ve yakınlarını birer birer kaybetti. Bir gün çok sevdiği küçük oğlu Mehmed Çelebi’nin vefât haberi geldi. Abapûş-i Velî; ” Hayır yanlışınız var, uyuyor o.” dedikten sonra, oğlunun yattığı odaya girdi. Üzerindeki örtüyü kaldırarak; “Uyuyor musun Mehmed’im? Bu ne uykusu? Senin bu dünyada hizmetin var. Uyan Mehmed’im uyan!” dedi. Mehmed Çelebi, uykudan uyanırcasına gözlerini açtı ve babasına uzun uzun baktı. Abapûş-i Velî hemen oğlunu kırk günlük riyâzet ve uzlete soktu. Bu müddet içinde Sultan Dîvânî tasavvufta büyük dereceler elde etti. Sultan Dîvânî, babasının yerine geçtikten sonra, Konya’ya Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî’nin kabrini ziyâret için yola çıktığında şehrin ileri gelenleri tarafından uğurlandı. Yolun yarısında Konya’dan karşılamaya gelenler oldu. Sultan Dîvânî burada tesirli sohbetler yaptıktan sonra yoluna devâm etti. Celâleddîn-i Rûmî’nin kabr-i şerîflerini ziyâreti esnâsında, onu bir hal kapladı. Bu durumu garipseyenlerin halleri ona malum olunca, hamamın yanmakta olan ocağına girdi. Allahü teâlânın izni ile ateş onu yakmadı. Bu durum üzerine sû-i zan edenler pişman oldu ve ona samîmî olarak bağlandılar. Tîmûr Han zamânında, devlet hazînesinin süsü olmak üzere bir fermanla Celâleddîn-i Rûmî’nin Dîvân-ı Kebîr’i türbeden alınarak Mâverâünnehr’e götürüldü. Daha sonra bölgede çıkan karışıklıklar sırasında Dîvân-ı Kebîr bozuk bâtınî fırkasından olan Şah İsmâil’in eline geçti. Bu yüzden Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî, Sultan Dîvânî’ye mânevî işâretle Dîvân-ı Kebîr’i o bid’at ehlinin elinden kurtarması, eski yerine koyması emredildi. Afyon’dan yola çıkan Sultan Dîvânî, önce Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî’nin kabrini ziyâret etti. Sonra İran’a doğru yola çıktı. Her uğradığı yerde Allahü teâlânın emir ve yasaklarını anlattı. İran sınırında Şah İsmâil’in muhâfızları ile karşılaştı. Gelen geçeni sorgularlardı. Bu sorgulamada muhâfızların çavuşu, Sultan Dîvânî’ye edepsizlik etti. Bu yüzden dili tutuldu ve reislerinin yanına gitti. Onun halini gören birisi onun üzerine doğru yürürken eli felç oldu. Sultan Dîvânî’ye zarar vermek isteyenlerden herbirinin başına bir iş geldi. Ona zarar veremeyeceklerini anlayıp, iyi davranmak zorunda kaldılar. Rahat bir şekilde başkente vardı. Şah İsmâil, onun geldiğini duyunca, görünüşte gelişini tebrik etmek hakikatte ahvâlini araştırmak maksadıyla adamlarını gönderdi. Şah, adamları ile görüştükten sonra bir dergâh yaptırıp, onu kayıt altına almak ve memleketine dönmesine mâni olmak istedi. Bunun üzerine Sultan Dîvânî; “Dervişlere ikrâm, Dîvân-ı Kebîr’in teslimi iledir.” buyurarak, maksadını ifâde etti. Şah ve vezir anlaşarak bir ziyafette onu zehirlemeye karar verdiler. Bu durum Sultan Dîvânî’ye mâlûm oldu. Yemek sırasında zehirli şerbeti alıp, Şah İsmâil’e hitâben; “Bu can eriten kâseyi Şah mı, yoksa vezir ile mi içeyim?” dedi ve bir yudum içti. Allahü teâlânın ihsânı olarak, zehrin tesir etmedi. Şâh İsmâil bu keramet karşısında istemeyerek de olsa, Dîvân-ı Kebîr’in verilmesini emretti. Bunu gören devlet ricâli arasında onu sevip, Eshâb-ı kirâm düşmanlığı inancından vazgeçerek Ehl-i sünnet itikadına dönenler oldu. Sultan Dîvânî, Dîvân-ı Kebîr’i teslim alacağı yere talebeleri ile büyük heyecanla vardı. Halk da onları takip ediyordu. Sultan Dîvânî onlara da nasihat dolu bir vaaz verdi. Ayrılacakları sırada, birçok kimse Ehl-i sünnet itikadına dönerek, elini öpmek için sıraya girdiler. Bunlar arasında Şah İsmâil’in oğlu da vardı. Şah İsmâil bunu duyunca kızdı ve arkalarından asker gönderdi. Gidenler kervana yaklaşınca, başındaki sarığı kılıç gibi onlara doğru tuttu ve askerler perişan oldu. Kurtulanların bazısı kaçtı, bazısı da tövbe etti. Bağdât, Halep üzerinden Konya’ya geldi. Dîvân-ı Kebîr’i yerine koydu. Bu sırada kırk kişi ona halîfe olmakla şereflendi.

İbrâhim Gülşenî, Mısır’da Allahü teâlânın emir ve yasaklarını yaymak için çalışıyordu. Herkes kâbiliyeti nisbetinde ondan istifâde ediyordu. Onun ismini zamânın sultanı Kansu Gavri de duydu. Zâhirî ve bâtınî himmetlerine kavuşmak için çeşitli ikrâmda bulundu ise de İbrâhim Gülşenî onun bu ihsânlarını kabûl etmedi. Ayrıca, adâlet ve iyilik üzere olması, bozuk îtikâdından ve taşkınlıklardan vazgeçmesi husûsunda tehdîdkâr nasîhatlarda da bulunup, kendisine Allah için buğzettiği intibâını verdi. Bu sırada Kansu Gavri’nin kâtibi Tomanbay, İbrâhim Gülşenî hakkında koğuculukta bulundu ve İbrâhim Gülşenî aleyhine ona eziyet ve sıkıntı vermek için tahrik etti. Bununla da kalmayıp onu zindana attırdı. Bu sırada Yavuz Sultan Selîm Han, Eshâb-ı kirâm düşmanı Şâh İsmâil üzerine sefere karar verince, Kansu Gavri, Şah İsmâil ile anlaşarak Osmanlı ordusunun İran tarafına geçmesine mâni olmak istedi. Sonra Mısır’a yapılan seferde iki ordu Mercidabık’da karşılaştı. Yapılan savaşta Kansu Gavri öldü. Mısır ordusu büyük bir mağlubiyetle geri döndü. Tomanbay, Mısır sultanı oldu. Tomanbay, İbrâhim Gülşenî ve talebelerine daha fazla eziyet etmeye başladı. Bu sırada Sultan Dîvânî, Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî’nin mânevî işâreti ile, İbrâhim Gülşenî’yi kurtarmak için Mısır’a gitti. Sultan Dîvânî, Mısır’da Bulak denilen yerde kendisi için hazırlanan yerde ikâmet etti. Bu sırada bir köşede unutulmuş olan İbrâhim Gülşenî’yi bulunduğu hapishâneye gidip, ziyâret etti. Mânevî bir himâye altında olduğunu müjdeledi. Buradaki sohbet sırasında hapishânenin içi ve dışı insanla doldu. Bunun üzerine Sultan Tomanbay ve devlet ricâli yapılan toplantı netîcesinde, topluluğun dağıtılmasına karar verdi. Görevli askerler Sultan Dîvânî’nin bulunduğu yere gelip, halkı dağıtmaya başladıkları sırada Sultan Dîvânî başındaki külahını eline alıp onlara doğru tuttu. Gelen askerlerin hepsine bir hal gelip, kaçmaya başladılar. Külahın karşısına rastlayanların vücudunda vurulmuş gibi izler bulunduğu görüldü. Tomanbay’ın vücûdunun bâzı kısımlarına felç geldi. Bu durum karşısında çâresiz kalan Tomanbay ve devlet erkânı, özürler dileyerek, İbrâhim Gülşenî’yi serbest bırakmak mecburiyetinde kaldı.

Sultan Dîvânî, Mısır’daki vazîfesini tamamladıktan sonra, geri dönmek üzere yola çıktı. Şam’ın bağ ve bahçelerine yaklaştıklarında henüz bahçelerde çiçekler daha yeni açmaya başlamıştı. Sultan Dîvânî’nin gelmekte olduğunu duyanlar, onu karşılamaya çıktılar. Bunlar arasında bağ ve bahçelerin sâhipleri de vardı. Bahçe sâhiplerinden Sultan Dîvânî, kavun karpuz istedi. Onların; “Henüz çiçekte ve bir kısmı da daha olmadı.” demeleri üzerine; “Belli olanı, bilineni beyâna ne hâcet. Siz gidiniz getiriniz.” buyurdu. Bunun üzerine bahçe sâhiplerinden üç kişi koşup, bahçelerinde olgunlaştığını tahmin ettikleri bir karpuz ile kavunu alıp, Sultan Dîvânî’ye hediye ettiler. İlk önce getireninki, olgun çıktı. Ondan sonra getireninki, biraz olmuş, en son getireninki ise henüz olgunlaşmamıştı. Sultan Dîvânî olgunlaşmış olanı kesip, orada bulunanlara ikrâm etti. Kavundan yiyenler, o zamâna kadar o tatta bir kavun yemediklerini söylediler. Sultan Dîvânî bir müddet Şam’da kaldı. Bu sırada Şam’da bir kâdı vardı. Tasavvuf ehlinin aleyhine çalışırdı. Onlara eziyet ve sıkıntı verirdi. Hattâ Muhyiddîn-i Arabî hazretlerinin eserlerini satın alıp yakması, tasavvuf ehlini çok üzdü. Onun bu hareketlerinin gayret-i ilâhiyyeye dokunup cezâsını bulmasını bekliyorlardı. Sultan Dîvânî, Şam’ı teşrif edince, kâdının bu durumu arzedildi. “Onun hakkında hüküm verildi.” buyurdu. Afyon’a dönerken yolda, Mısır üzerine sefere çıkmış olan Yavuz Sultan Selîm Han ile karşılaşan Sultan Dîvânî, sultana bâzı nasîhatlerde bulundu. Muhyiddîn-i Arabî’nin kabrinin ortaya çıkarılmasını, temizlenip, tâmir ettirilmesi husûsunda Yavuz Sultan Selîm’e teşvik ve kâdının terbiye edilmesi husûsunda nasîhatte bulundu. Sultan Dîvânî, Afyon’a döndükten sonra bir gün âniden; “O kâdı kendi ateşi ile yandı. Onun işi halledildi. Muhyiddîn-i Arabî’nin türbesi temizlenip, tâmir edildi. Mısır, Yavuz Sultan Selîm’e teslim oldu.” buyurdu. Babası Abapûş-i Velî ile Sultan İkinci Bâyezîd-i Velî arasında nasıl yakınlık ve samimiyet var idiyse, Sultan Dîvânî ile Yavuz Sultan Selîm arasında da o derece yakınlık vardı. Yavuz ekseriyetle mühim ve müşkil zor meselelerde Sultan Dîvânî ile istişâre için mektuplaşırdı. Aldığı cevâba göre hareket etmesiyle o sıkıntısı gider, işleri hayırla netîcelenirdi.

Sultan Dîvânî, ömrünün sonuna doğru ansızın vefât edeceğine dâir bâzı alâmetler gördü. Bir Cumâ günü sohbetten sonra baş ağrıları başladı. Ağrılar günden güne arttı. Ziyâretine gelen sevenleri ilaç almasını söylediklerinde; “Bu baş ağrısı, ölüm habercisidir. Ölümden başkası ile geçmez.” buyurdu. Hastalığının ikinci Cumâsında ateşlendi. Rahatsızlığı sebebiyle, sevenlerinin üzülmesini görüp; “Yarın Cumartesidir. O gün biz rahata kavuşuruz.” arkasından; “Yarın derd ve ilaç gâilesi düşüncesinden kurtulacağız.” buyurdu. Cumartesi günü rûhunu teslim etti. Çok kalabalık bir cemâatle kılınan namazdan sonra Abapûş-i Velî’nin yanına defnedildi. Sadrâzam Kara Mustafa Paşa, Sultan Dîvânî’nin kerâmetlerini ve yüksek hallerini duyup, onun dergâhına hizmet etmek istedi. Türbesini ve dergâhının baştan başa tâmir ve yenilenmesi için çok miktarda para ve usta gönderdi. Tâmir sırasında âni bir yangın çıktı. Bunun üzerine gerekli hazırlıklar tamamlanıp tekrar tâmir işine başlandı. Bu sırada dergâhın hizmetçilerinden Gülüm Dede, Sultan Dîvânî’yi rüyâsında gördü. Ona; “Ayak ucumda gömülü olan hazîneyi aç. Türbenin tâmiri için lâzım gelen masraflara oradan sarfet. Hiçbir kimseden maddî yardım kabûl etme.” diye tenbihte bulundu. Gülüm Dede söylenilen yeri kazınca bir küp altın çıktı. Sadrâzamın memurları bu duruma çok hayret ettiler. Durumu sadrâzama bildirecekleri sırada paşanın ölüm haberi geldi ve dolayısıyla tâmir için gerekli yardımın yapılamayacağı bildirildi. Çıkan altınlar ile Gülüm Dede türbeyi tâmir ettirdi ve kalanını da fakirlere ve Sultan Dîvânî’nin çocuklarına verdi. Sultan Dîvânî, Burdur’a gitmişti. Burada Mehmed Efendi isminde bir dokumacının evinde misâfir kaldı. Mehmed Efendi tam bir bağlılık, ihlâs ve samîmiyetle Sultan Dîvânî’ye yardım etti. Sultan Dîvânî onun bu derece misâfirperverlik göstermesinden çok memnun oldu ve; “Gel bizim fedâimiz ol ve mükâfatını gör.” buyurdu. O da bu dâveti nîmet bilip, kabûl edip, Sultan Dîvânî’ye talebe oldu. Sultan Dîvânî onu oturtup, Mesnevî’nin ilk on sekiz beytini îzâh ederek okuttu. Sonra; “Artık Mesnevî’yi okutabilirsin.” buyurdu. Dokumacılıktan başka bir şey bilmeyen Mehmed Efendi, Sultan Dîvânî’nin teveccüh ve nazarları bereketiyle zâhirî ve bâtınî ilimlerle dolu hâle geldi. Burdur Mevlevî Dergâhı şeyhi oldu.

Sultan Dîvânî’nin şiirlerinden birisi şöyledir:

Şem-i rûyına cismimi pervâne düşürdüm

Evrâk-ı dili âteş-i sûzâne düşürdüm

Bir katre iken kendimi ummâna düşürdüm

Eyvah yolumu vadi-i hüsrâna düşürdüm.

Takrîr edemem, derd-i derûnum elemim var

Mevlâ’yı seversen beni söyletme gamım var!