Bandırmalı Ali Rıza Bezzaz
Osmanlı son dönemi NakşbendîHâlidî meşâyıhından. 1851 (H. 1267)’de, bugün Bulgaristan’ın Burgaz şehri yakınlarında kalan Ahyolu kentinde doğmuştur. 93 harbi diye bilinen OsmanlıRus savaşında Bulgaristan’dan Anadolu’ya geçen Ali Rızâ Efendi’nin Bandırma’ya ne zaman yerleştiği tam olarak bilinmemektedir. Kendisi, dönemin meşhur Hâlidî şeyhlerinden Halil Nûrullah Zağravî’ye intisâb etmiş ve seyru sülûkunu tamamlayıp hilâfet almıştır. Silsileleri Mevlânâ Hâlid Bağdâdî’ye şöyle bağlanır. Ali Rızâ Bezzâz Halil Nûrullah Zağravî, Yanyalı Mustafa İsmet (Garîbullah), Abdullah Mekkî Erzincânî, Mevlânâ Hâlid Bağdâdî
Halil Nûrullah Efendi’nin vefatından sonra merkez tekke İstanbul’dan Bandırma’ya taşınmış ve Ali Rızâ Efendi’nin tekkesi irşâd görevini devam ettirmiştir. Önceleri gemilerle nakliye yaptığı söylenen Ali Rızâ Efendi, bilâhare bu işi bırakıp kumaş ticareti ile meşgul olmuş, bu yüzden kendisine manifaturacı anlamındaki Bezzâz lakabı verilmiştir. Rivâyete göre Ahıskalı Ali Haydar Efendi gençliğinde Bandırma’ya uğramış ve vaazlarında Ali Rızâ Bezzâz hazretlerini sert bir dille tenkit etmiş. Bu tenkitler Ali Rızâ Efendi’ye aktarılınca, Efendi: “O bizdendir” demekle yetinmiş. Bir süre sonra Ali Haydar Efendi sözlerinden pişman olup Ali Rızâ Efendi’ye mürid olmak istemiş. Ali Rızâ Efendi onu İstanbul’daki halifesi Ahmed Efendi’ye, da Topkapı’daki Ali Efendi’ye havale etmiş. Böylece Ali Haydar Efendi bu tarîkata intisâb etmiştir.
Bezzâz Ali Rızâ Efendi hakkında şifâhî bir rivâyete göre, bir sabah tekkede Hatmi Hâcegân esnâsında müridlerinden birinin aklına bağının budanacağı gelir. Eve dönüp kahvaltı yapan ve biraz istirahat eden mürid, Livatya’daki bağını budamak üzere yola çıkar. Bağa vardığında işlerin çokluğunu görüp kederlenir. O arada kendisine bir uyku çöker. Uyandığında günün bir hayli ilerlemiş olduğunu gören müridin telâşı daha da artar. Ancak anda bağın budanmış ve demetlerin bağlanıp hazırlanmış olduğunu farkeder. Şaşkınlık içerisinde evine dönen mürid, ertesi sabah yine tekkedeki Hatmi Hâcegân’a katılır. O zaman Ali Rızâ Bezzâz hazretlerinin dilinden şu sözler dökülür: “Ehlullah, Allah’ın izniyle insanların yardımına koşabilir, hatta bağını da budayabilir”.
Ali Rızâ Efendi 1912 (H.1330) senesinde vefât ederken geriye iki önemli halife bırakmıştır. Bunlardan birisi Ahıskalı Şeyh Ali Haydar Efendi’dir ki İstanbul’un Çarşamba semtindeki tekkede irşâda devam etmiştir, diğeri ise Bandırma’daki tekkede Ali Rızâ Efendi’nin yerine postnişîn olan Bilâl Efendi’dir. Bilâl Efendi şeyhinden dört sene sonra vefât edince (1334/1916) Bandırma’daki tekkenin fonksiyonu sona ermiş ve İstanbul’daki tekke merkez hâline gelmiştir.
Ali Rıza Bezzaz hazretleri bir evrat tanzim etmiş, bunun dışında herhangi bir eser kaleme almamıştır. Vefatından sonra da bazı kerametleri görülmüştür. Nakledildiğine göre; tekkenin hazîresinde bulunan kabrinin yakınındaki kuyuya bir tavuk düşer. Bir süre sonra tavuk cesedi çürür fakat kimse farkında değildir. Bir gece Ali Rıza Efendi, Eskici Baba ismindeki şahsın rüyasında tecelli eder ve durumu haber verir. Ertesi gün tavuk cesedi çıkarılıp kuyu temizlenir.
Yine nakledildiğine göre, Bandırmalı gönül ehli bir halı tüccarı, bir aileye iki adet halı satar. Halılar müşterinin evine götürülüp teslim edilir. Ancak halıları götüren görevli ücreti almayı unutur. Akşam hesaplanan kasa açık verir ve mesele anlaşılır. Ancak bu sefer müşteri itiraz eder ve ücreti ödediğini ileri sürer. Çaresiz kalan halıcı, yatsı namazından sonra Ali Rıza Efendi’nin kabri başında gerçeğin tecelli etmesi için dua eder. Ertesi sabah müşteri erkenden gelip parayı teslim eder ve heyecanla: “Lütfen paranızı alın, bu gece beni korkuttular” der.
Bandırma’daki tekkenin ne zaman kurulduğu kesin olarak bilinmemektedir. Ali Rızâ Efendi’nin mezar taşında bu tekkenin kurucusu olduğu kayıtlı ise de, hazîredeki diğer mezar taşlarında 1135 (17223) ve 1152 (1739) gibi tarihlerin oluşu, orada çok daha önceleri bir tekke ya da en azından bir câmi olduğunu göstermektedir. 1925’te tekkelerin kaldırılışından sonra burası câmiye çevrilmiş ve Tekke Câmii adını almıştır. Bugün Tekke Câmii bahçesinde Ali Rızâ Efendi’nin yanısıra postnişîni Bilâl Efendi ve Ali Rızâ Efendi’nin hanımı Fâtımatü’z Zehrâ hanımın (ö. 1333/1915) kabirleri de bulunmaktadır. Câminin caddeye bakan duvarının yanında Ali Rızâ Efendi’nin vâlidesi tarafından yaptırılan bir tulumba bulunmaktadır.
Ali Rızâ Efendi’nin evvelce ikâmet etmiş oldukları evin bugünkü sahibi olan zâtın öncülüğünde, Bandırma ve civârının gönül ehli insanları tarafından “Bandırma Hacı Ali Rızâ Efendi Vakfı” kurulmuştur. Vakıf, fakir insanlara ve talebelere yardım etmekte, bu sâyede Bezzâz Ali Rızâ Efendi’nin ruhunu şâd etmektedir.