Sarı Saltuk, Türk insanına Anadolu’yu ve Avrupa’yı hedef gösteren Türkistan’ın büyük evliyası Ahmet Yesevi hazretlerinin talebesinin talebesi bir alperendir. Sarı Saltuk’un, seyyit ve Saltuklular Beyliği prensi olduğu, oğul ve torunlarının kabirlerinin de Sarı Saltuk’un kabri olarak kabul edildiği bunun için birden fazla yerde kabrinin bulunduğu bir kısım tarihçiler tarafından belirtilmektedir. Sarı Saltuk, sonradan hayatı efsaneleşmiş bir zattır.

Yazıcıoğlu Ali’nin Tevârih-i Al-i Selçuk adlı eserinde, II. İzzeddin Keykâvus’un maiyetindeki Sarı Saltuk’un Anadolu’daki Türk aileleri ile birlikte önce İznik’e oradan Üsküdar’a giderek Dobruca’ya geçişi anlatılmaktadır. Sarı Saltuk’un Dobruca’daki Baba Dağı kasabasına yerleşmesi ve Kırım seferinin yanı sıra İzzeddin Keykâvus’un Bizans sarayında bulunan oğlunu kurtarması da Tevârih-i Ali-i Selçuk’ta yer almaktadır. Kemâl Paşazade’nin Tevârih-i Al-i Osman’ında ve Seyyid Lokman’ın Oğuz-nâme’sinde de bu olaylar benzer şekillerde anlatılmaktadır.

Sultan İkinci Bayezid Han, Kili ve Akkermân kalelerinin fethine çıktığında, Baba Dağı’na gelince, salih kimselerden bazıları; “Padişahım! Burada Sarı Saltuk adına nurlu bir türbe vardı. Kâfirler yıkıp üzerine taş, toprak, çöp dökerek kaybettiler.” diye şikâyette bulundular. Sultan Bâyezîd-i Velî o mezbeleliğe gitti. Bir seccade üzerinde Kara Şems ile ikişer rekât namaz kılıp hakikati öğrenmek üzere o gece istihâreye yattı. Hemen Sarı Saltuk, sarı renkli sakallı ve yeşil sarığı ile görünüp; “Ya Bayezid! Hoş geldin. Akkermân ve Kili kalelerini ve vilâyetlerini Boğdan kâfirleri elinden harp yapmadan fethedeceksin. Oğulların Mekke ve Medine’ye hizmet edecek. Beni bu pislikten kurtar.” dedi.

Sultan uyanınca, Kara Şems’e; “Efendi! Gördüğün rüyayı bir kâğıda yaz. Ben de yazayım. Şeyhülislâma gönderelim. Bakalım ne cevap verir” dedi. Her biri gördükleri istihâreyi yazıp mühürlü olarak Şeyhülislâma gönderdiler. Allahü Teâlâ’nın hikmeti ikisinin de görüp anlattıkları rüya aynıydı. Şeyhülislâm hemen;

“Padişahım! O yere büyük bir türbe yaptırasın” diye haber gönderdi. Sultan Bayezid Han, o yeri temizlettirdi. Temizlenirken üzerinde; “Hâzâ Kabr-i Saltuk Bey Seyyid Muhammed Gâzi” diye yazılmış bir mermer sanduka göründü. Mîmâr ve mühendisler toplanıp nurlu bir türbe ve câmi ile diğer hayır yerlerinin inşasına başladılar. Bayezid Han, Kili ve Akkerman kalelerini hakikaten harpsiz fethetti.

Efendim Sarı Saltuk’un kabrinin veya makamının burada olduğu ile ilgili rivayetin kaynağı ise şöyledir. Mübarek vefatı sonrasında on iki tabut hazırlanmasını ve isteyenlere verilmesini vasiyet eder. Vasiyete üzerine adamları Sarı Saltuk’u yıkayıp kefenlerler. İsteyen beylere verilmek üzere on ki tabut hazırlarlar. Çevredeki beylerden ve krallardan her isteyene bir tabut verilir. Hakikaten de tabutu alan, Saltuk’un mübarek cesedinin kendisinde olduğunu görür ve ülkesine dönerek cenazeyi defneder. Saltuk-nâme’ye göre Sarı Saltuk’un tabutunu alarak ülkesine götüren krallar ve beyler şunlardır: Tatar Hanı, Eflâk, Boğdan, Rus, Üngürûs (Macar), Leh (Polonya), Çeh (Çek), Bosin (Bosna), Beravati (Hırvat), Karnata. Baba’ya (Babaeski’ye) ve Edirne’ye gömülen tabutlarla mezar sayısı böylece on ikiye ulaşmaktadır.

Sarı Saltuk, Türk insanına Anadolu’yu ve Avrupa’yı hedef gösteren Türkistan’ın büyük evliyası Ahmet Yesevi hazretlerinin talebesinin talebesi bir alperendir. Sarı Saltuk’un, seyyit ve Saltuklular Beyliği prensi olduğu, oğul ve torunlarının kabirlerinin de Sarı Saltuk’un kabri olarak kabul edildiği bunun için birden fazla yerde kabrinin bulunduğu bir kısım tarihçiler tarafından belirtilmektedir.

Sarı Saltuk, sonradan hayatı efsaneleşmiş bir zattır. Şu anda yanında bulunduğumuz Eski Baba türbesi aynı zamanda Sarı Saltuk Gazi’nin makamı olarak da bilinmektedir. Ancak kayıtlarda bahsedilen, on iki türbeden bir tanesinin Babaeski’de olduğu ancak yerinin belli olmadığı rivayet edilmektedir. Sarı Saltuk Gazi bu mübarek kişiliği haricinde, efsaneleşmiş bir hale de sahiptir. İki kıta, dokuz ülkede onlarca kabir ve makamı bulunmaktadır. Öyle bir nam salmıştır ki, Hristiyanlar tarafından da aziz olarak görülmekte, hatta Noel Baba figürünün onun efsanelerinden doğduğu da söylenmektedir.

Kırkpınar, güreşlerinin Sarı Saltuk’la başladığı ifade edilmektedir. Evliya Çelebi ve Ebul Hayri Rumi hazretleri, Kırkpınar’ın ilk doğuşunun 1264’te Sarı Saltuk’la olduğunu söylemektedirler. Sarı Saltuk, hocasının işaretiyle Avrupa’yı vatan kılmak üzere, arkadaşlarıyla birlikte Anadolu’ya gelir. Burada Peygamber efendimizi rüyasında görür. Rüyada Sarı Saltuk’a, “Edirne’yi fethet. Burasını küffar elinde koymayın” der. Bu işaret üzerine Sarı Saltuk ve beraberindekiler Çanakkale Boğazı’na ulaşırlar ve Trakya’ya, ayak basarlar. Bu muhteşem hadiseyi Seyyid Lokman, Oğuznamesi’nde, “Sarı Saltuk, geçti Urumeli’ne / Altıyüzaltmışiki idi heman” şeklinde ifade etmektedir.

Tarihi 1263 idi. Yani Orhan Gazi’nin oğlu Şehzade Süleyman’ın Rumeli’ye geçişinden 91 yıl önce, Sarı Saltuk ve arkadaşları Rumeli’ne geçtiler. Yollarına devam ederek, Edirne’ye geldiler ve 1264 yılında Edirne’yi fethettiler. Edirne’nin fethiyle birlikte burada Kırkpınar güreşlerini başlattılar. Edirne’yi terk ettikleri 1304 yılına kadar Kırkpınar güreşlerine devam ettiler. Demek ki, Kırkpınar’ın asıl başlangıç tarihi, bugün kabul edilen başlangıç tarihinden 98 yıl öncedir. Sarı Saltuk, kendisi bir cihan pehlivanıydı, dünya şampiyonuydu. Fatih Sultan Mehmet’in oğlu Şehzade Cem, Edirne Valiliği sırasında gittiği her yerde Sarı Saltuk’un ismini işitince Ebul Hayr-i Rumi’ye hayatını araştırmasını ister ve böylece Saltukname isimli üç ciltlik kitap meydana gelir. Bu kitapta, Sarı Saltuk’un düşmanlarıyla karşılaştığında, “Ben ki cihan pehlivanı Sarı Saltuk’am” diye nara attığı, kendisinin Hristiyanların başpehlivanı Elyon-i Rumi ile güreş tuttuğu ve onu yendiği, bunun üzerine Elyoni Rumi’nin Müslüman olarak “İlyas-i Rumi” ismini aldığı yazar.

Sarı Saltuk, sonradan hayatı efsaneleşmiş bir zattır. Şu anda yanında bulunduğumuz Eski Baba türbesi aynı zamanda Sarı Saltuk Gazi’nin makamı olarak da bilinmektedir. Ancak kayıtlarda bahsedilen, on iki türbeden bir tanesinin Babaeski’de olduğu ancak yerinin belli olmadığı rivayet edilmektedir. Sarı Saltuk Gazi bu mübarek kişiliği haricinde, efsaneleşmiş bir hale de sahiptir. İki kıta, dokuz ülkede onlarca kabir ve makamı bulunmaktadır. Öyle bir nam salmıştır ki, Hristiyanlar tarafından da aziz olarak görülmekte, hatta Noel Baba figürünün onun efsanelerinden doğduğu da söylenmektedir.

Kuvvetle muhtemel Sarı Saltuk’un asıl kabri, Romanya- Dobruca’daki Babadağ şehrindedir. Kabir bugün, ayaktadır, yakın zamanda Türkiye tarafından tamir ettirilmiştir. Buraya ilk defa türbe ve dergâhı İkinci Beyazıt Han yaptırmıştır. Sarı Saltuk, Müslümanlar kadar, Hıristiyanlar tarafından da çok sevilir, ermiş kişi kabul edilirdi. Çünkü kendisi, din, milliyet ayırt etmeden herkesin yardımına koşardı. Saltukname’de yazdığına göre Sarı Saltuk, ölüm döşeğinde talebelerine; “Evlatlarım, ben öldüğümde on iki tane tabut hazırlayın. Yedi millet, benim kendilerinden olduğumu söyleyerek cesedimi isterler, her isteyene verirsiniz” diye vasiyet eder.

Vasiyete göre adamları Sarı Saltuk’u yıkayıp kefenleyip çerağının yanına getirirler. Ayrıca isteyen beylere verilmek üzere on ki tabut hazırlarlar. Çevredeki beylerden ve krallardan her isteyene bir tabut verilir. Hakikaten de tabutu alan, Saltuk’un mübarek cesedinin kendisinde olduğunu görür ve ülkesine dönerek cenazeyi defneder. Saltuk-nâme’ye göre Sarı Saltuk’un tabutunu alarak ülkesine götüren krallar ve beyler şunlardır: Tatar Hanı, Eflâk, Boğdan, Rus, Üngürûs (Macar), Leh (Polonya), Çeh (Çek), Bosin (Bosna), Beravati (Hırvat), Karnata. Baba’ya (Babaeski’ye) ve Edirne’ye gömülen tabutlarla mezar sayısı böylece on ikiye ulaşmaktadır. Sarı Saltuk’un günümüzde bizim bildiğimiz kabirleri; Romanya-Babadağ, Bulgaristan Varna-Kaligra, Bosna-Blagay, Kosova-Prizren, Makedonya_Ohri, İznik, Niğde Bor ve Diyarbakır, Tunceli-Hozat ve İstanbul-Rumeli Deniz Feneri’ndedir. Kırklareli-Babaeski’de bulunan kabir ile ilgili rivayetler vardır ancak kesin olarak belli değildir. Edirne’deki de belli olmayan kabirlerden bir tanesidir.