DENIZLI

Ahmed Hulûsi Efendi

31 Ekim 2026 Yayın Tarihi
Denizli Kategori
Mehmet Fatih Oruç Araştırmacı Yazar

Ahmed Hulûsi Efendi

Denizli müftüsü ve Millî Mücadelenin ilk bayraktarı. 1861 yılında Denizli’de doğdu. 1931’de vefat etti. Dedesi Veli ve babası Osman efendiler de müftü ve müderris idiler. Tahsilini Denizli Kayalık Müftüler Medresesinde yaptı. Babasından icazet aldı. Bundan sonra medresede dersler vermeye ve talebe yetiştirmeye başladı. Sonra Denizli Müftülüğüne getirildi.

Bu görevde iken Mondros Mütarekesi imzalanmıştı. Bu gelişmeler üzerine Nureddin Paşa, bölge ileri gelenleri ve din adamları liderliğinde, İzmir Müdafaa-i Hukuk ve Reddi İlhak Cemiyeti adı altında bir teşkilât kurdu. Bir kongre toplanmasını kararlaştıran cemiyet, Balıkesir, Aydın ve Denizli livalarından delege gönderilmesini istedi. Denizli’den gönderilen delegeler arasında Ahmed Hulûsi Efendi de bulunuyordu. Kongreye Nureddin Paşa başkanlık etmiş ve ilhak tahakkuk ettiği takdirde mukavemet edebilmek için teşkilât kurulması kararlaştırılmıştı. Paşa, İzmir’in Yunanistan’a verilmesi hâlinde silahlı bir müdafaaya kalkışılacağını söylediği sırada Ahmed Hulûsi Efendi büyük bir uzak görüşlülükle kendisine şöyle demişti: “Paşa! İstanbul işgal altındadır. İşgal kuvvetleri İstanbul hükûmeti üzerinde tazyiklerde bulunarak sizi terfian veya memuriyetinizi nakil suretiyle İzmir’den uzaklaştırırlar. Çünkü buradaki Hristiyan unsurlar işgal kuvvetleriyle temas hâlindedirler. Sizin burada fiilî mukavemet için girişeceğiniz her hareketi onlara bildirirler. Onlar da hükûmete tesir ederek, bu teşebbüsü neticesiz bırakırlar. Bakınız Rum papazlarından metropolit Hrisostomos daha şimdiden bu şehrin fahrî valisi gibi hareket etmeye başlamış ve Yunan işgalinin hazırlıklarına girişmiş bulunmaktadır.”

Bu arada beklenen gerçekleşti. İzmir 15 Mayıs 1919 Perşembe sabahı Yunanlılar tarafından işgal edildi. Ahmed Hulûsi Efendi ilk iş olarak Denizli’de bir protesto mitingi tertipledi. Câmideki Sancak-ı şerifi asılı bulunduğu yerden indirdi. Etrafında şehrin ileri gelen şeyh ve imamları olduğu hâlde câminin etrafındaki kalabalığın önüne geçti ve Belediye Meydanına doğru yürümeye başladılar. Tekbir seslerini işiten halk, işini gücünü bırakarak kalabalığa katılıyordu. Müftü Hulûsi Efendi meydanı doldurmuş bulunan Denizlililere ağlamaklı bir sesle şöyle konuştu: “Hemşehrilerim! Karşımıza çıkarılan düşman daha dünkü uşaklarımızdır. Biz onlara mağlup da olmadık. Bu düşman her kim olursa olsun Türk’ün ve Müslümanlığın son müstakil yurdu olan topraklarımızı da elimizden almak istiyor. Bizler şimdiye kadar esir yaşamadık ve yaşayamayız. Silâhımız yoksa sapan taşıyla düşmana karşı çıkmak ve onu tepelemek her Türk ve Müslümana farz-ı ayndır. Fetva veriyorum. Silâh azlığı veya çokluğu mühim değildir. Birçok ülkelere hükmetmiş Fâtihlerin torunlarıyız.”

Sözü sık sık tekbirlerle kesilen miting, Denizli halkının düşmana mukavemet için hazır bulunduğunu ve şehrin muhterem müftüsü Ahmed Hulûsi Efendinin emir ve direktiflerine uyacaklarını göstermişti. Fakat Ahmed Hulûsi Efendi yalnız Denizli için değil, civardaki bütün vilayetleri içine alan bir mukavemet hareketi meydana getirmek istiyordu. Bu suretle Aydın ve Nazilli’ye emin adamlarından birkaçını göndererek onlarla temasa geçti. Müftü Efendinin faaliyetlerini yakından takip eden Denizli Rumları ise; “Onun sarığını başına dolayacağız.” diye haber göndermekteydiler. Ancak kahraman Denizli müftüsü bu tehditlerden korkacak ve din ve namus müdafaasından geri duracak bir kimse değildi. Bizzat kendisi diğer müftü, vaiz ve müderrislerle temasa geçerek silahlı çeteler teşkil edip, ilerleyen Yunan kıtaları karşısında bir mukavemet cephesi meydana getirmek hususunda onları harekete geçirdi. Bu bölgede efeler, yedek subaylar, emekli subaylar ve halktan herkes mahallî müftülerin idare ettiği teşkilâta kaydolunarak kısa zamanda harbe hazır vaziyete getirildiler.

Hazırlıklarını tamamlayan Hulûsi Efendi, Yunanlıların Nazilli’ye girmeleri üzerine emrindeki kuvvetle derhal harekete geçti. Nazilli’de bulunan Yunan kumandanı üç-beş bin kişilik bir kuvvetin üzerine geldiğini haber alınca derhal mevziini terk ederek Aydın istikâmetine çekildi. Müftü Hulûsi Efendi kumandasındaki milis kuvvetleri Nazilli’yi kolaylıkla ele geçirdiler. Fakat burada durmayarak Aydın’a doğru gerilemiş bulunan Yunan kuvvetlerinin takibine başladılar. Nazilli’de ve yol boyunca uğranılan her köyde toplanan halka, heyecanlı nutuklar irat eden Müftü Efendinin emrindeki kalabalık gittikçe artıyordu. Bu nur yüzlü din adamına karşı herkes büyük hürmet, itimat ve muhabbet besliyordu. Ahmed Hulûsi Efendi bu gayret, şevk ve inançla Aydın’ı Yunanlılardan geri almaya muvaffak oldu. Bundan sonra artan kuvvetlerin idaresi işini kumandanlık vasıfları iyi bilinen Demirci Mehmed Efeye bıraktı. Bu sırada toparlanan Yunanlılar büyük kuvvetlerle gelerek Aydın’ı tekrar işgâl ile büyük katliamlarda bulundular. Bundan sonra Ahmed Hulûsi Efendi bizzat bir nefer gibi çarpışmalara katıldı. Verdiği vaazlarla da topladığı gönüllülerle milis kuvvetlerini devamlı destekledi. Böylece Denizli bölgesinde Yunan ilerleyişine set çekti. Bu müdafaa hattı olmasaydı. Ankara’nın, düzenli askerî birliklerin kurulmasını sağlayamadan Yunan birliklerinin eline geçmesi işten bile değildi. Ahmed Hulûsi Efendi Kurtuluş Savaşının kazanılmasından sonra gelişen siyasi olaylara karışmamış ve geri kalan ömrünü Allahü teâlâya tâat ve ibâdetle geçirmiş, gençlere dinimizi öğretmeye çalışmıştır. 22 Kasım 1931’de yetmiş yaşının içinde fâni hayâta vedâ etti.

MEHMET FATİH ORUÇ Tarih Araştırmaları & Manevi Coğrafya
Ana Sayfa Gönül Sultanları Atlası Yazı Arşivi Kitaplarım Hakkımda YouTube Kanalı →